ROIC là gì? Cách tính, ý nghĩa và khác gì ROE
ROIC (Return on Invested Capital), hay tỷ suất sinh lời trên vốn đầu tư, là lợi nhuận hoạt động sau thuế chia cho số vốn đã đưa vào hoạt động kinh doanh. Chỉ số này cho biết mỗi 100 đồng vốn, dù đến từ cổ đông hay chủ nợ, tạo ra bao nhiêu đồng lợi nhuận hoạt động trong một năm. So ROIC với chi phí vốn bình quân (WACC) cho biết doanh nghiệp có đang tạo ra giá trị hay không. Khác với ROE, ROIC gần như không đổi khi doanh nghiệp vay nhiều hơn.
1. ROIC là gì?
ROIC là tỷ lệ giữa lợi nhuận hoạt động sau thuế và vốn đầu tư, đo hiệu quả sinh lời của phần vốn nằm trong hoạt động kinh doanh cốt lõi. ROIC trả lời câu hỏi: tách khỏi cách tài trợ, bản thân hoạt động kinh doanh sinh lời bao nhiêu trên vốn nó sử dụng.
"Vốn đầu tư" ở đây là vốn theo giá trị sổ sách, không phải số tiền nhà đầu tư bỏ ra mua cổ phiếu. Damodaran giải thích rằng nếu dùng giá trị thị trường, mẫu số đã chứa kỳ vọng về lợi nhuận tương lai, nên ROIC sẽ bị kéo về gần chi phí vốn và không còn đánh giá được các khoản đầu tư đã thực hiện.
ROIC không có dòng riêng trên báo cáo tài chính và không có công thức do cơ quan nhà nước quy định. Mỗi nhà cung cấp dữ liệu có thể tính khác nhau, nên cần xem định nghĩa trước khi so sánh.
2. Công thức tính ROIC
ROIC bằng NOPAT chia vốn đầu tư bình quân trong kỳ:
Mẫu số thường lấy trung bình đầu kỳ và cuối kỳ. Damodaran dùng vốn đầu kỳ với lập luận khoản đầu tư mới chưa kịp tạo lợi nhuận trong năm; điều cần giữ là dùng nhất quán.
2.1. Cách tính NOPAT
NOPAT (Net Operating Profit After Tax) là lợi nhuận hoạt động sau thuế, tính như thể doanh nghiệp không vay nợ:
Trong đó là thuế suất thuế thu nhập doanh nghiệp; các ví dụ trong bài giả định 20%. Trên báo cáo kết quả hoạt động kinh doanh mẫu B 02-DN theo Thông tư 99/2025/TT-BTC, EBIT hoạt động được lấy như sau:
Mã 20 là lợi nhuận gộp, mã 25 là chi phí bán hàng, mã 26 là chi phí quản lý doanh nghiệp. Cách tính EBIT rộng hơn (mã 50 cộng chi phí đi vay mã 24) phù hợp cho phép tách DuPont, nhưng chứa cả doanh thu tài chính (mã 22) và lợi nhuận khác (mã 40). Các khoản này do tài sản ngoài hoạt động hoặc sự kiện không lặp lại tạo ra, nên không thuộc tử số của ROIC.
Cách tách ROE thành các nhân tố được trình bày trong bài Phân tích DuPont là gì?
2.2. Cách tính vốn đầu tư
Vốn đầu tư (invested capital) có thể tính từ hai phía của báo cáo tình hình tài chính và phải cho cùng một kết quả:
Vế trái là cách tiếp cận tài sản hoạt động (operating approach), vế phải là cách tiếp cận nguồn vốn (financing approach). Nợ không chịu lãi gồm phải trả người bán, người mua trả tiền trước, thuế phải nộp, lương phải trả; đây là nguồn vốn do hoạt động tự tạo ra.
Lưu ý: Hai vế lệch nhau nghĩa là có khoản mục được phân loại khác nhau ở hai phía. Damodaran nêu hai trường hợp hay gặp: khoản đầu tư thiểu số vào công ty khác và nợ dài hạn không phải nợ vay. Mỗi dòng trên báo cáo chỉ được xếp vào một nhóm.
3. Ví dụ cách tính ROIC từng bước
Công ty RC (giả định) là doanh nghiệp sản xuất không có công ty con. Năm 2026 có số liệu như sau, đơn vị tỷ đồng, thuế suất 20%.
| Chỉ tiêu trên B 02-DN | Mã | Năm 2026 |
|---|---|---|
| Doanh thu thuần | 10 | 1.500 |
| Lợi nhuận gộp | 20 | 320 |
| Doanh thu hoạt động tài chính (lãi tiền gửi, lãi trái phiếu) | 22 | 12 |
| Chi phí tài chính, toàn bộ là chi phí đi vay | 23, 24 | 47 |
| Chi phí bán hàng | 25 | 110 |
| Chi phí quản lý doanh nghiệp | 26 | 60 |
| Lợi nhuận khác | 40 | 10 |
| Tổng lợi nhuận kế toán trước thuế | 50 | 125 |
| Lợi nhuận sau thuế | 60 | 100 |
Bước 1, tính NOPAT. EBIT hoạt động bằng tỷ đồng, nên NOPAT bằng tỷ đồng.
Bước 2, tách tài sản phi hoạt động. Giả định công ty cần giữ 30 tỷ đồng tiền cho vận hành ở cả hai thời điểm. Phần tiền còn lại, tiền gửi có kỳ hạn (mã 123) và trái phiếu nắm giữ (mã 265) không thuộc hoạt động.

Bước 3, tính vốn đầu tư theo hai cách.
| Cách tiếp cận tài sản hoạt động (tỷ đồng) | Đầu năm | Cuối năm |
|---|---|---|
| Tiền cần cho vận hành | 30 | 30 |
| Phải thu ngắn hạn (mã 130) | 180 | 200 |
| Hàng tồn kho (mã 140) | 220 | 250 |
| Trừ nợ không chịu lãi (mã 311, 312, 314, 315) | (230) | (260) |
| Tài sản cố định (mã 220) | 680 | 700 |
| Tài sản dở dang dài hạn (mã 250) | 40 | 100 |
| Chi phí chờ phân bổ dài hạn (mã 271) | 20 | 20 |
| Vốn đầu tư | 940 | 1.040 |
| Cách tiếp cận nguồn vốn (tỷ đồng) | Đầu năm | Cuối năm |
|---|---|---|
| Vay và nợ thuê tài chính (mã 321, 339) | 440 | 500 |
| Vốn chủ sở hữu (mã 400) | 660 | 740 |
| Trừ tiền dư (mã 110 trừ 30 tỷ đồng, cộng mã 123) | (100) | (140) |
| Trừ trái phiếu nắm giữ (mã 265) | (60) | (60) |
| Vốn đầu tư | 940 | 1.040 |
Bước 4, tính ROIC. Vốn đầu tư bình quân bằng tỷ đồng, nên ROIC bằng , tức ROIC của Công ty RC là 12,1%.
ROIC cũng tách được thành biên NOPAT nhân vòng quay vốn: . Phần tăng của vốn đầu tư còn cho ngay dòng tiền tự do của doanh nghiệp, vì FCFF bằng NOPAT trừ đầu tư ròng: tỷ đồng. Các thành phần của FCFF được trình bày trong bài Dòng tiền tự do là gì?
Khoản chi làm tăng tài sản cố định và tài sản dở dang được giải thích trong bài CAPEX là gì?
4. ROIC và WACC: khi nào doanh nghiệp tạo ra giá trị?
Doanh nghiệp tạo ra giá trị khi ROIC cao hơn chi phí vốn bình quân gia quyền (WACC, Weighted Average Cost of Capital). WACC là mức sinh lời mà chủ nợ và cổ đông yêu cầu, được giải thích trong bài WACC là gì? Với WACC giả định 11%, ROIC 12,1% của Công ty RC vượt yêu cầu khoảng 1,1 điểm phần trăm. Tăng trưởng chỉ làm tăng giá trị khi phần vốn mới cũng sinh lời trên WACC.
Nhân chênh lệch ROIC trừ WACC với vốn đầu tư sẽ ra lợi nhuận kinh tế (economic profit), ở cấp doanh nghiệp thường được coi là cùng khái niệm với EVA. Tính trên vốn bình quân, lợi nhuận kinh tế của Công ty RC là tỷ đồng, trong khi lãi kế toán là 100 tỷ đồng. Công thức, các điều chỉnh kế toán và hạn chế của thước đo này được trình bày trong bài EVA là gì?
Lưu ý: ROIC tính trên số sổ sách của quá khứ, còn WACC phản ánh yêu cầu hiện tại theo giá thị trường. Phép so sánh cho biết các khoản đầu tư đã qua có đạt yêu cầu hay không; muốn đánh giá khoản đầu tư sắp làm thì cần ước tính tỷ suất sinh lời trên vốn mới (RONIC).
5. ROIC và ROE khác nhau thế nào?
ROIC đo sinh lời trên toàn bộ vốn hoạt động và tính trước ảnh hưởng của nợ vay, còn ROE đo sinh lời trên phần vốn của cổ đông sau khi đã trả lãi. Năm 2026, Công ty RC có ROE bằng , cao hơn ROIC 12,1%. Cách tính ROE được trình bày trong bài ROE là gì?
| Tiêu chí | ROIC | ROE |
|---|---|---|
| Tử số | NOPAT, trước lãi vay | Lợi nhuận sau thuế, sau lãi vay |
| Mẫu số | Nợ vay và vốn chủ, trừ tài sản phi hoạt động | Vốn chủ sở hữu |
| Thu nhập từ tiền gửi | Loại ra | Có tính |
| Khi vay thêm | Gần như không đổi | Thay đổi mạnh |
| So với | WACC | Chi phí vốn chủ sở hữu |
Ví dụ sau giữ nguyên hoạt động của Công ty RC với vốn đầu tư 1.000 tỷ đồng và chỉ đổi cách tài trợ. Lãi suất vay 10%/năm, thuế suất 20%, không có tài sản phi hoạt động.
| Chỉ tiêu | Không vay | Vay 500 tỷ đồng | Vay 700 tỷ đồng |
|---|---|---|---|
| Vốn chủ sở hữu (tỷ đồng) | 1.000 | 500 | 300 |
| Năm tốt: EBIT 150 tỷ đồng | |||
| ROIC | 12,0% | 12,0% | 12,0% |
| Lợi nhuận sau thuế (tỷ đồng) | 120 | 80 | 64 |
| ROE | 12,0% | 16,0% | 21,3% |
| Năm xấu: EBIT 75 tỷ đồng | |||
| ROIC | 6,0% | 6,0% | 6,0% |
| Lợi nhuận sau thuế (tỷ đồng) | 60 | 20 | 4 |
| ROE | 6,0% | 4,0% | 1,3% |
Khi doanh nghiệp không có tài sản phi hoạt động và thu nhập ngoài hoạt động, như ví dụ trên, quan hệ giữa hai chỉ số là (với là nợ vay, là vốn chủ sở hữu và là lãi suất vay):
Với trong năm tốt, . Nợ chỉ đẩy ROE lên khi ROIC cao hơn lãi vay sau thuế; năm xấu, ROIC 6% thấp hơn 8% nên càng vay nhiều ROE càng giảm. Cơ chế này được phân tích trong bài Đòn bẩy tài chính là gì?
6. ROIC bao nhiêu là tốt?
Không có ngưỡng ROIC tốt chung cho mọi doanh nghiệp; mốc so sánh đầu tiên là WACC của chính doanh nghiệp, sau đó là mức của ngành. Bảng sau trích tỷ suất sinh lời trên vốn (ROC) và chi phí vốn mà Damodaran tính cho một số ngành tại Mỹ, cập nhật tháng 1/2026. ROC là tên Damodaran dùng cho chỉ tiêu tương tự ROIC, nhưng cách lấy tử số và mẫu số có thể khác cách tính trong bài; cùng với khác biệt thị trường, bảng chỉ dùng để thấy khoảng cách giữa các ngành. Cột chênh lệch giữ theo bảng gốc nên có thể lệch 0,01 do làm tròn.
| Ngành (Mỹ) | Tỷ suất sinh lời trên vốn | Chi phí vốn | Chênh lệch (điểm %) |
|---|---|---|---|
| Phần mềm hệ thống và ứng dụng | 29,32% | 9,34% | 19,97 |
| Đồ uống không cồn | 29,03% | 6,33% | 22,70 |
| Bán lẻ tổng hợp | 13,59% | 7,27% | 6,32 |
| Thép | 6,72% | 7,76% | −1,04 |
| Ô tô và xe tải | 2,25% | 9,38% | −7,13 |
| Toàn thị trường, trừ tài chính | 15,07% | 7,72% | 7,35 |
ROIC cao hơn mức ngành có thể đến từ lợi thế về giá bán, chi phí hoặc vòng quay vốn, nhưng cũng có thể chỉ vì mẫu số nhỏ hơn số vốn thực dùng; mục 8 nêu các trường hợp này kèm số liệu của Công ty RC.
7. Xử lý tiền mặt dư và lợi thế thương mại
Tiền mặt dư thường được loại khỏi vốn đầu tư, còn lợi thế thương mại nên được tính theo cả hai cách, có và không có.
7.1. Tiền mặt dư
Tiền mặt dư được loại vì tử số là lợi nhuận hoạt động, không chứa lãi tiền gửi. Giữ tiền trong mẫu số làm ROIC thấp hơn thực tế. Tuy vậy, doanh nghiệp vẫn cần một lượng tiền để vận hành, và không có tỷ lệ chuẩn cho lượng tiền này; người phân tích cần tự ước tính và nêu rõ giả định.
Tại Việt Nam, tiền nhàn rỗi không chỉ nằm ở mã 110. Tiền gửi có kỳ hạn trên 3 tháng thường nằm ở mã 123, nên chỉ trừ mã 110 sẽ bỏ sót. Với Công ty RC, nếu chỉ trừ mã 110 và để nguyên tiền gửi có kỳ hạn (mã 123) cùng trái phiếu nắm giữ (mã 265) trong vốn đầu tư, ROIC còn 11,0%, sát mức WACC giả định.

Dùng mã 50 cộng mã 24 làm tử số, tức tính cả thu nhập tài chính và lợi nhuận khác, trong khi tài sản tạo ra thu nhập tài chính đã bị loại khỏi mẫu số, đẩy ROIC lên 13,9%. Dùng tổng tài sản làm mẫu số kéo ROIC xuống 8,5%, thấp hơn WACC, trong khi cách tính trong bài cho kết quả cao hơn WACC.
7.2. Lợi thế thương mại
Lợi thế thương mại (goodwill) là phần giá mua vượt giá trị hợp lý của tài sản thuần được mua, trình bày ở mã 279 trên báo cáo hợp nhất theo Thông tư 43/2026/TT-BTC. Giả sử Công ty RC mua toàn bộ một công ty có vốn hoạt động theo giá trị hợp lý 200 tỷ đồng và NOPAT 40 tỷ đồng với giá 500 tỷ đồng, tạo ra lợi thế thương mại 300 tỷ đồng. Phần còn lại của Công ty RC giữ nguyên số năm 2026, NOPAT chưa trừ khoản phân bổ.
| Cách đo | NOPAT (tỷ đồng) | Vốn (tỷ đồng) | ROIC |
|---|---|---|---|
| Không gồm lợi thế thương mại | 160 | 1.190 | 13,4% |
| Gồm lợi thế thương mại | 160 | 1.490 | 10,7% |
| Riêng thương vụ, theo giá mua | 40 | 500 | 8,0% |
Con số không gồm lợi thế thương mại đo hiệu quả vận hành. Con số gồm lợi thế thương mại đo việc vốn chi cho thương vụ có đạt yêu cầu không: ở đây thấp hơn WACC 11%.
Trên báo cáo hợp nhất của Việt Nam, lợi thế thương mại được phân bổ dần vào chi phí quản lý doanh nghiệp. Khoản phân bổ nên được cộng lại vào EBIT, vì không tốn tiền và thường không có tác động thuế. Số dư mã 279 cũng giảm dần: nếu phân bổ 30 tỷ đồng mỗi năm, sau 5 năm số dư còn 150 tỷ đồng và ROIC tăng lên dù hoạt động không đổi. Muốn đo đúng vốn đã chi, cần cộng lại phần đã phân bổ lũy kế.
Lưu ý: Trên báo cáo hợp nhất, giữ lợi ích cổ đông không kiểm soát (mã 429) trong vốn chủ sở hữu vì NOPAT đã gồm toàn bộ công ty con. Khoản đầu tư vào công ty liên doanh, liên kết (mã 262) được tách khỏi vốn đầu tư và phần lãi tương ứng (mã 27) được tách khỏi EBIT.
Cách ghi nhận và phân bổ được trình bày trong bài Lợi thế thương mại là gì?
8. Hạn chế và lưu ý khi sử dụng ROIC
ROIC bị giới hạn ở những ngành không tách được nợ khỏi hoạt động và ở những doanh nghiệp có số sổ sách không phản ánh vốn thực dùng.
8.1. Không dùng cho ngân hàng và tổ chức tài chính
ROIC không áp dụng được cho ngân hàng vì tiền gửi và tiền vay là nguyên liệu kinh doanh, không phải nguồn tài trợ tách biệt. Damodaran viết rằng "nợ đối với ngân hàng giống như thép đối với công ty sản xuất" (nguyên văn: debt is to a bank what steel is to a manufacturing company). Chi phí lãi là chi phí hoạt động lớn nhất, nên EBIT và vốn đầu tư mất ý nghĩa. Với ngân hàng, người phân tích dùng ROE và biên lãi ròng (NIM). Lập luận tương tự áp dụng cho công ty bảo hiểm và công ty chứng khoán.
8.2. Tài sản đi thuê và tài sản vô hình tự tạo
Theo chuẩn mực kế toán Việt Nam, tài sản thuê hoạt động không lên báo cáo tình hình tài chính, còn chi phí nghiên cứu được ghi vào chi phí. Mẫu số vì vậy thấp hơn vốn thực dùng. Chuỗi bán lẻ thuê toàn bộ mặt bằng sẽ có ROIC cao hơn chuỗi tự mua mặt bằng dù hoạt động tương tự.
8.3. Tài sản cũ và tài sản dở dang
Tài sản đã khấu hao nhiều làm mẫu số nhỏ, nên hai doanh nghiệp vận hành như nhau vẫn có ROIC chênh nhau đáng kể chỉ vì tuổi tài sản khác nhau. Ngược lại, Công ty RC có tài sản dở dang chưa tạo doanh thu (40 tỷ đồng đầu năm, 100 tỷ đồng cuối năm); loại khoản này ra, vốn bình quân còn 920 tỷ đồng và ROIC là 13,0%.
8.4. Doanh nghiệp có vốn đầu tư rất nhỏ hoặc âm
Doanh nghiệp ít tài sản, thu tiền trước của khách hàng có thể có vốn đầu tư gần bằng 0 hoặc âm. ROIC khi đó lên rất cao hoặc đổi dấu, thay đổi nhỏ của mẫu số cũng làm kết quả dao động mạnh. ROIC âm do vốn âm có ý nghĩa ngược với ROIC âm do hoạt động thua lỗ, nên cần xem riêng tử số và mẫu số. Với nhóm doanh nghiệp này, lợi nhuận kinh tế tính bằng tỷ đồng thường dễ đọc hơn một tỷ lệ phần trăm có mẫu số gần bằng 0.
Kết luận
ROIC đo khả năng sinh lời của hoạt động kinh doanh trên vốn thực dùng, không phụ thuộc cách tài trợ. Giá trị của chỉ số nằm ở cách tính đúng tử số và mẫu số, rồi so với WACC. Khi ROE cao hơn ROIC nhiều, cần kiểm tra phần chênh lệch đến từ đòn bẩy đến mức nào.
Bài viết mang tính giáo dục, không phải khuyến nghị đầu tư.
Nguồn tham khảo
- Aswath Damodaran (2007), Return on Capital (ROC), Return on Invested Capital (ROIC) and Return on Equity (ROE): Measurement and Implications: https://pages.stern.nyu.edu/~adamodar/pdfiles/papers/returnmeasures.pdf
- Aswath Damodaran (2009), Valuing Financial Service Firms: https://pages.stern.nyu.edu/~adamodar/pdfiles/papers/finfirm09.pdf
- Damodaran Online, Economic Value Added by Sector (US), 01/2026: https://pages.stern.nyu.edu/~adamodar/New_Home_Page/datafile/EVA.html
- Thông tư 43/2026/TT-BTC sửa đổi Thông tư 202/2014/TT-BTC về báo cáo tài chính hợp nhất: https://luatvietnam.vn/tai-chinh/thong-tu-43-2026-tt-btc-sua-doi-bao-cao-tai-chinh-hop-nhat-hieu-luc-20-04-2026-432924-d1.html
- Thông tư 99/2025/TT-BTC hướng dẫn Chế độ kế toán doanh nghiệp: https://static3.luatvietnam.vn/uploaded/others/2025/10/30/tt99_3010133637.pdf
Đọc tiếp: WACC là gì? Công thức, cách tính và ví dụ