Nghiệp vụ thị trường mở (OMO) là gì? NHNN bơm và hút tiền thế nào?
Nghiệp vụ thị trường mở (OMO – Open Market Operations) là việc Ngân hàng Nhà nước Việt Nam (NHNN) mua, bán giấy tờ có giá với các tổ chức tín dụng để điều tiết lượng tiền đồng trong hệ thống ngân hàng. Khi NHNN mua có kỳ hạn, tiền được bơm vào; khi NHNN phát hành tín phiếu, tiền được hút về. Hiểu cơ chế này giúp đọc đúng các tin "bơm ròng", "hút ròng" và biết những con số đó nói lên điều gì về thanh khoản.
1. Thị trường mở là gì?
Thị trường mở là nơi NHNN mua, bán giấy tờ có giá với các ngân hàng qua đấu thầu, và nghiệp vụ này là một trong các công cụ của chính sách tiền tệ. Thông tư 42/2015/TT-NHNN định nghĩa nghiệp vụ thị trường mở là "việc Ngân hàng Nhà nước thực hiện mua, bán giấy tờ có giá với các thành viên".
Căn cứ pháp lý gồm hai tầng:
- Điều 15 Luật Ngân hàng Nhà nước 2010 (số 46/2010/QH12). Luật số 23/2026/QH16, có hiệu lực từ 01/12/2026, không nằm trong danh sách sửa Điều 15, theo tài liệu giới thiệu luật của Kiểm toán Nhà nước.
- Thông tư 42/2015/TT-NHNN ngày 31/12/2015, hiệu lực từ 30/4/2016, được sửa đổi bởi Thông tư 09/2021/TT-NHNN, hiệu lực từ 25/8/2021.
Thành viên OMO là tổ chức tín dụng và chi nhánh ngân hàng nước ngoài, trừ quỹ tín dụng nhân dân và tổ chức tài chính vi mô, có tài khoản thanh toán bằng đồng Việt Nam tại NHNN (Điều 2, Điều 5). Người dân và doanh nghiệp không giao dịch trực tiếp trên thị trường này. Vai trò của NHNN với các ngân hàng được trình bày trong bài Ngân hàng Nhà nước làm gì?
Giấy tờ được giao dịch phải chuyển nhượng được, phát hành bằng đồng Việt Nam, được lưu ký theo quy định và thuộc danh mục do Thống đốc quyết định (Điều 10). Trang giới thiệu trên cổng NHNN liệt kê các nhóm: tín phiếu NHNN, trái phiếu Chính phủ, trái phiếu được Chính phủ bảo lãnh và trái phiếu chính quyền địa phương của Hà Nội, TP. Hồ Chí Minh. Danh mục có thể thay đổi theo từng thời kỳ.
2. NHNN bơm và hút tiền bằng cách nào?
NHNN bơm tiền khi mua giấy tờ có giá và hút tiền khi bán. Điều 11 Thông tư 42/2015 quy định bốn phương thức: mua có kỳ hạn, bán có kỳ hạn, mua hẳn và bán hẳn. Giao dịch có kỳ hạn tự đảo chiều khi đến hạn; giao dịch mua hẳn, bán hẳn không kèm cam kết đảo chiều. Hai giao dịch được báo chí nhắc nhiều nhất là mua có kỳ hạn và bán (phát hành) tín phiếu NHNN.

2.1. Mua có kỳ hạn: bơm tiền
Mua có kỳ hạn, thường gọi là repo (repurchase agreement), là giao dịch NHNN mua giấy tờ có giá, nhận quyền sở hữu, đồng thời thành viên cam kết mua lại sau một thời gian nhất định. Tiền đi vào ngân hàng ngay trong ngày đấu thầu và rút về vào ngày mua lại. Cách tính theo Điều 19 Thông tư 42/2015 và trang giới thiệu nghiệp vụ trên cổng NHNN:
Trong đó là giá trị giấy tờ tại thời điểm định giá, là tỷ lệ chênh lệch (haircut) do Thống đốc quyết định, là tiền ngân hàng nhận được, là lãi suất của phiên, là số ngày giao dịch và là tiền phải trả khi mua lại.
Ví dụ, Ngân hàng OM bán có kỳ hạn lượng giấy tờ có giá (trị giá 1.000 tỷ đồng) cho NHNN trong 14 ngày, lãi suất 4,5%/năm. Haircut 5% là số giả định.
| Bước | Phép tính | Kết quả (tỷ đồng) |
|---|---|---|
| Giá trị giấy tờ | Giả định | 1.000,00 |
| Tiền nhận ngày đầu | 1.000 × (1 − 5%) | 950,00 |
| Tiền trả sau 14 ngày | 950 × (1 + 4,5% × 14/365) | 951,64 |
| Chi phí lãi | 951,64 − 950,00 | 1,64 |
Hệ thống ngân hàng có thêm 950 tỷ đồng trong 14 ngày, rồi số tiền này rút về khi đến hạn.
Lưu ý: Báo chí thường gọi giao dịch này là "kênh cầm cố". Về pháp lý, đây là mua có kỳ hạn: quyền sở hữu giấy tờ chuyển sang NHNN trong thời hạn giao dịch (Điều 3 Thông tư 42/2015). Cho vay có bảo đảm bằng cầm cố giấy tờ có giá là một hình thức tái cấp vốn theo Điều 11 Luật NHNN, thuộc công cụ khác.
2.2. Phát hành tín phiếu NHNN: hút tiền
Tín phiếu NHNN là giấy tờ có giá ngắn hạn do chính NHNN phát hành cho các thành viên. Ngân hàng mua tín phiếu thì tiền rời tài khoản của ngân hàng về NHNN, nên lượng tiền đồng các ngân hàng có thể dùng giảm xuống. Đến hạn, NHNN thanh toán và tiền quay lại hệ thống.
Thông báo trên cổng NHNN về phiên 16/7/2025 là một ví dụ về điều khoản: đấu thầu lãi suất, xét thầu đơn giá, kỳ hạn 7 ngày, trả lãi một lần đầu kỳ.
Ví dụ: Ngân hàng OM mua tín phiếu mệnh giá 500 tỷ đồng, kỳ hạn 28 ngày, lãi suất giả định 2%/năm, trả lãi đầu kỳ. Theo cách tính lãi đơn trên 365 ngày, ngân hàng trả khoảng 500 ÷ (1 + 2% × 28/365) ≈ 499,23 tỷ đồng hôm nay và nhận 500 tỷ đồng sau 28 ngày.
3. Phiên đấu thầu OMO diễn ra thế nào?
Mỗi phiên OMO là một cuộc đấu thầu vào ngày làm việc, theo một trong hai phương thức do NHNN chọn (Điều 14):
- Đấu thầu khối lượng: NHNN thông báo lãi suất, thành viên đăng ký khối lượng. Nếu tổng đăng ký vượt khối lượng NHNN cần, phần trúng thầu được phân bổ theo tỷ lệ.
- Đấu thầu lãi suất: thành viên đặt tối đa 3 mức lãi suất cho mỗi kỳ hạn. NHNN xét theo thứ tự và chọn xét thầu đơn giá (một lãi suất chung) hoặc đa giá (mỗi mức trúng theo lãi suất đã đặt).
Với tín phiếu, Thông tư 09/2021/TT-NHNN quy định đấu thầu lãi suất là phương thức chính; NHNN dùng đấu thầu khối lượng khi cần thông báo lãi suất tín phiếu để thực hiện mục tiêu chính sách tiền tệ. Mỗi đơn dự thầu tối thiểu 1 tỷ đồng (Điều 16), và bên mua thanh toán ngay trong ngày đấu thầu (Điều 22).
Lãi suất OMO không được quy định bằng một quyết định cố định như lãi suất tái cấp vốn mà gắn với từng phiên. Số liệu đến tuần 2–6/11/2026, lãi suất mua có kỳ hạn là 4,5%/năm cho các kỳ hạn trong khoảng 7–91 ngày, theo tổng hợp của Vietstock. Mức này được nâng từ 4,0% vào đầu tháng 12/2025, lần tăng đầu tiên sau 19 tháng. Các mức lãi suất khác do NHNN công bố có trong bài Lãi suất điều hành là gì?
4. Bơm ròng, hút ròng là gì? Cách tính
Bơm ròng là khi lượng tiền OMO đưa vào hệ thống trong một kỳ lớn hơn lượng tiền rút về; hút ròng là chiều ngược lại. Vì mọi giao dịch có kỳ hạn đều tự đảo chiều khi đến hạn, con số cần xem là phần chênh lệch sau khi tính cả khoản đáo hạn cũ:
Kết quả dương là bơm ròng, âm là hút ròng. Báo chí thường tính theo khối lượng trúng thầu và khối lượng đáo hạn, không gộp tiền lãi.
Ví dụ, trong một tuần giả định của toàn hệ thống, Ngân hàng OM là một trong các thành viên tham gia:
| Bước | Khoản mục | Tác động (tỷ đồng) | Cộng dồn (tỷ đồng) |
|---|---|---|---|
| 1 | Mua có kỳ hạn mới | +60.000 | +60.000 |
| 2 | Tín phiếu đến hạn | +10.000 | +70.000 |
| 3 | Mua có kỳ hạn đến hạn | −45.000 | +25.000 |
| 4 | Tín phiếu phát hành mới | −20.000 | +5.000 |

Chỉ nhìn phiên mới, người đọc dễ kết luận NHNN đã đưa thêm 60.000 − 20.000 = 40.000 tỷ đồng. Sau khi tính khoản đáo hạn, số tiền thực sự tăng thêm chỉ là 5.000 tỷ đồng.
Số dư lưu hành cho cùng kết quả: nếu dư mua có kỳ hạn tăng từ 100.000 lên 115.000 tỷ đồng (+15.000) và dư tín phiếu tăng từ 30.000 lên 40.000 tỷ đồng (+10.000), mức ròng là 15.000 − 10.000 = +5.000 tỷ đồng.
5. Cách đọc tin bơm ròng, hút ròng
Một con số ròng chỉ nói lên lượng tiền đã thay đổi trong kỳ đó. Để hiểu ý nghĩa, người đọc cần xem thêm bốn điểm:
- Lãi suất OMO có đổi không. Khối lượng thay đổi trong khi lãi suất đứng yên thường là điều tiết thanh khoản.
- Lãi suất liên ngân hàng so với lãi suất OMO. Lãi suất qua đêm cao hơn nhiều cho thấy nhu cầu vốn ngắn hạn lớn.
- Thời điểm trong năm. Trước Tết, nhu cầu tiền mặt tăng; sau Tết, tiền chảy ngược về ngân hàng.
- Các kênh khác. Thanh khoản còn chịu tác động từ NHNN mua, bán ngoại tệ, hoán đổi ngoại tệ và tiền gửi của Kho bạc Nhà nước.
Một số tuần gần đây, số liệu từ báo chí tổng hợp, đơn vị tỷ đồng:
| Tuần | Bơm mới | Đáo hạn | Ròng | Bối cảnh |
|---|---|---|---|---|
| 2–9/2/2026 | gần 250.000 | 78.604 | +171.395 | Trước Tết, mức cao nhất theo tuần tính đến thời điểm đó, theo Vietstock |
| 23–27/2/2026 | không có số | không có số | −78.218 | Tuần sau Tết, sau 3 tuần bơm ròng |
| 25–29/5/2026 | 129.481 | 98.748 | +30.733 | Lãi suất qua đêm 6,96% ngày 28/5 |
| 2–6/11/2026 | 61.579 | 65.592 | −4.013 | Có "bơm mới" nhưng vẫn hút ròng |
6. OMO tác động đến lãi suất liên ngân hàng và tỷ giá thế nào?
OMO tác động trực tiếp lên thanh khoản của ngân hàng, từ đó ảnh hưởng đến lãi suất liên ngân hàng và gián tiếp đến tỷ giá. Tác động không tự động và phụ thuộc vào nhu cầu của các ngân hàng.
6.1. Với lãi suất liên ngân hàng
Ngân hàng thiếu tiền có thể vay ngân hàng khác hoặc tham gia OMO nếu có giấy tờ đủ điều kiện, nên khối lượng OMO phụ thuộc cả vào nhu cầu của thành viên. Phiên 3/2/2026, NHNN chào thầu 118.000 tỷ đồng và có 80.926,88 tỷ đồng trúng thầu. Ngày 22/10/2026, lãi suất qua đêm là 4,31%, thấp hơn lãi suất OMO 4,5%. Dư OMO lưu hành ở mức khoảng 95.065 tỷ đồng ngày 23/10, so với gần 450.000 tỷ đồng đầu tháng 2, rồi tăng lại lên khoảng 123.227 tỷ đồng vào cuối tuần 26–30/10.
6.2. Với tỷ giá
Khi tiền đồng dư thừa và lãi suất đồng Việt Nam trên liên ngân hàng thấp hơn nhiều so với lãi suất đô la Mỹ, việc vay đồng Việt Nam để giữ đô la trở nên có lợi hơn. Hút bớt tiền đồng làm lãi suất đồng Việt Nam tăng, thu hẹp chênh lệch này. NHNN đã dùng tín phiếu theo cách đó trong các giai đoạn:
- 21/9/2023: NHNN phát hành lại tín phiếu kỳ hạn 28 ngày, trong lúc tỷ giá trung tâm tăng từ 23.825 đồng/USD (1/8) lên 24.074 đồng/USD (6/10/2023).
- 21/9–8/11/2023: tổng phát hành khoảng 360.000 tỷ đồng, mức hút ròng cao nhất 255.600 tỷ đồng, theo CafeF. NHNN dừng phát hành từ phiên 9/11/2023 khi tỷ giá hạ nhiệt.
- Từ 11/3/2024: NHNN phát hành trở lại. Tại họp báo quý I/2024, lãnh đạo NHNN cho biết phát hành tín phiếu nhằm giảm bớt dư thừa thanh khoản đồng Việt Nam và giảm áp lực ngắn hạn lên tỷ giá, theo Báo Công Thương.
Tác động này có giới hạn. Trong tháng 3/2024, khi NHNN phát hành tín phiếu, tỷ giá vẫn tăng, theo VnExpress. Từ 19/4/2024, NHNN công bố bán ngoại tệ cho các tổ chức tín dụng có trạng thái ngoại tệ âm.
7. OMO khác tái cấp vốn, tái chiết khấu, dự trữ bắt buộc thế nào?
OMO là giao dịch mua bán qua đấu thầu, diễn ra thường xuyên; tái cấp vốn và tái chiết khấu là NHNN cấp tín dụng cho từng ngân hàng; dự trữ bắt buộc là tỷ lệ áp dụng chung.
| Tiêu chí | OMO | Tái cấp vốn (cho vay cầm cố) | Tái chiết khấu | Dự trữ bắt buộc |
|---|---|---|---|---|
| Căn cứ | Điều 15 Luật NHNN, Thông tư 42/2015 | Điều 11 Luật NHNN | Điều 11 Luật NHNN (chiết khấu giấy tờ có giá) | Điều 14 Luật NHNN |
| Bản chất | Mua, bán giấy tờ có giá | NHNN cho vay, có tài sản cầm cố | Chiết khấu giấy tờ có giá | Tiền phải gửi tại NHNN theo tỷ lệ |
| Quyền sở hữu giấy tờ | Chuyển cho bên mua | Không chuyển, chỉ cầm cố | Theo quy định về chiết khấu | Không có giấy tờ |
| Cách định giá | Lãi suất theo phiên: 4,5%/năm (tuần 2–6/11/2026) | 4,5%/năm từ 19/6/2023 | 3,0%/năm từ 19/6/2023 | Tỷ lệ 3% và 1% với phần lớn ngân hàng thương mại |
| Mục đích chính | Điều tiết thanh khoản ngắn hạn | Cung ứng vốn ngắn hạn | Cung ứng vốn ngắn hạn | Tác động lâu dài lên khả năng cho vay |
Lãi suất tái cấp vốn, tái chiết khấu có số liệu đến tháng 10/2026 (Quyết định 1123/QĐ-NHNN). Tỷ lệ dự trữ 3% áp dụng với tiền gửi đồng Việt Nam không kỳ hạn và kỳ hạn dưới 12 tháng, 1% với kỳ hạn từ 12 tháng trở lên (Quyết định 1158/QĐ-NHNN năm 2018).
8. Những hiểu nhầm thường gặp
Hai hiểu nhầm phổ biến nhất là đồng nhất bơm ròng với nới lỏng chính sách và đồng nhất bơm tiền với in thêm tiền.
8.1. "Bơm ròng một tuần nghĩa là chính sách đã nới lỏng"
Bơm ròng trong một tuần thường là điều tiết thanh khoản ngắn hạn, chưa phải thay đổi chính sách. Tuần 2–9/2/2026 có mức bơm ròng cao nhất theo tuần tính đến thời điểm đó, theo Vietstock, nhưng lãi suất OMO vẫn 4,5% và lãi suất qua đêm có lúc lên 17% ngày 3/2. Trong tuần sau Tết (23–27/2), NHNN hút ròng hơn 78.000 tỷ đồng. Đây là diễn biến theo nhu cầu thanh khoản dịp Tết.
Chiều ngược lại cũng vậy. Về đợt tín phiếu năm 2023, hai tác giả của Học viện Ngân hàng nhận định việc phát hành không đồng nghĩa chính sách tiền tệ đang đảo chiều. Dấu hiệu chính sách rõ hơn nằm ở lãi suất điều hành, lãi suất OMO và định hướng được NHNN công bố.
8.2. "Bơm tiền là in thêm tiền cho nền kinh tế"
Tiền OMO đi vào tài khoản của ngân hàng và thường rút về khi đến hạn. Nó làm thay đổi thanh khoản giữa các ngân hàng, chưa phải tiền đến tay người dân hay doanh nghiệp. Lượng tiền trong nền kinh tế còn phụ thuộc vào việc ngân hàng cho vay, và không có quan hệ tự động giữa con số OMO với thị trường cổ phiếu. Việc tài trợ ngân sách bằng phát hành tiền là chuyện khác, được phân tích trong bài Vì sao Nhà nước không in thật nhiều tiền?
Xem thêm: Cung tiền M2 là gì?
Kết luận
Nghiệp vụ thị trường mở là cách NHNN mua, bán giấy tờ có giá với tổ chức tín dụng: mua có kỳ hạn để đưa tiền đồng vào, phát hành tín phiếu để rút về. Mức bơm ròng hay hút ròng phải tính cả khoản đáo hạn cũ, và cần đọc cùng lãi suất OMO, lãi suất liên ngân hàng và thời điểm trong năm. Một tuần bơm ròng chưa đủ để kết luận về hướng chính sách tiền tệ.
Bài viết mang tính giáo dục, không phải khuyến nghị đầu tư.
Nguồn tham khảo
- Luật Ngân hàng Nhà nước Việt Nam số 46/2010/QH12 (Điều 11, 14, 15): https://dulieuphapluat.vn/van-ban/ngan-hang-tien-te/luat-ngan-hang-nha-nuoc-viet-nam-2010-467116
- Kiểm toán Nhà nước, Tài liệu giới thiệu Luật số 23/2026/QH16: https://www.sav.gov.vn/vi/bai-viet/tai-lieu-gioi-thieu-luat-sua-doi-bo-sung-mot-so-dieu-cua-luat-ngan-hang-nha-nuoc-viet-nam-luat-phong-chong-rua-tien-va-luat-cac-to-chuc-tin-dung-so-232026qh16-
- Thông tư 42/2015/TT-NHNN ngày 31/12/2015 về nghiệp vụ thị trường mở: https://caselaw.vn/van-ban-phap-luat/263005-thong-tu-42-2015-tt-nhnn-quy-dinh-ve-nghiep-vu-thi-truong-mo-do-thong-doc-ngan-hang-nha-nuoc-viet-nam-ban-hanh
- Thông tư 09/2021/TT-NHNN ngày 07/7/2021: https://caselaw.vn/van-ban-phap-luat/360960-thong-tu-so-09-2021-tt-nhnn-ngay-07-07-2021-cua-thong-doc-ngan-hang-nha-nuoc-viet-nam-sua-doi-thong-tu-42-2015-tt-nhnn-quy-dinh-ve-nghiep-vu-thi-truong-mo
- Ngân hàng Nhà nước Việt Nam, Thị trường mở: https://sbv.gov.vn/en/w/cnthwebap01162394685
- Ngân hàng Nhà nước Việt Nam, Thông tin chào bán tín phiếu NHNN: https://sbv.gov.vn/vi/thong-tin-chao-ban-tin-phieu-nhnn
- Quyết định 1123/QĐ-NHNN ngày 16/6/2023: https://luatvietnam.vn/tai-chinh/quyet-dinh-1123-qd-nhnn-2023-lai-suat-cho-vay-qua-dem-va-cho-vay-bu-dap-thieu-hut-von-255980-d1.html
- Quyết định 1158/QĐ-NHNN năm 2018 về tỷ lệ dự trữ bắt buộc: https://luatvietnam.vn/tai-chinh/quyet-dinh-1158-qd-nhnn-ty-le-du-tru-bat-buoc-voi-to-chuc-tin-dung-chi-nhanh-ngan-hang-nuoc-ngoai-163647-d1.html
- Vietstock, Tuần 02-06/11: NHNN rút ròng hơn 4,000 tỷ: https://vietstock.vn/2026/11/tuan-02-0611-nhnn-rut-rong-hon-4000-ty-757-1512797.htm
- Vietstock, NHNN đảo chiều bơm ròng 30,733 tỷ qua OMO: https://vietstock.vn/2026/06/lai-suat-lien-ngan-hang-sat-moc-8-nhnn-dao-chieu-bom-rong-30733-ty-qua-omo-757-1448897.htm
- Vietstock, NHNN bơm ròng hơn 171 ngàn tỷ đồng trên OMO: https://vietstock.vn/2026/02/nhnn-bom-rong-hon-171-ngan-ty-dong-tren-omo-757-1402264.htm
- VietNamNet, NHNN hút ròng hơn 78 nghìn tỷ đồng trong tuần sau Tết: https://vietnamnet.vn/ngan-hang-nha-nuoc-hut-rong-hon-78-nghin-ty-dong-trong-tuan-sau-tet-pre2493771.html
- Thời báo Tài chính Việt Nam, Phiên OMO 2–3/2/2026: https://thoibaotaichinhvietnam.vn/bom-ky-luc-hon-120000-ty-dong-hai-phien-qua-omo-lai-suat-lien-ngan-hang-van-dung-dung-191866.html
- Thời báo Tài chính Việt Nam, Thị trường tiền tệ tuần 19–23/10/2026: https://thoibaotaichinhvietnam.vn/thi-truong-tien-te-tuan-19-23-10-bom-von-qua-kenh-omo-nho-giot-ty-gia-usd-ngan-hang-ha-nhiet-205870.html
- Thời báo Tài chính Việt Nam, Thị trường tiền tệ tuần 26–30/10/2026: https://thoibaotaichinhvietnam.vn/thi-truong-tien-te-tuan-26-30-10-dao-chieu-bom-rong-hon-28-000-ty-dong-usd-bien-dong-trai-chieu-sau-tuan-hop-lai-suat-206193.html
- Người Quan Sát, NHNN tăng lãi suất OMO sau 19 tháng (05/12/2025): https://nguoiquansat.vn/nhnn-tang-lai-suat-omo-sau-19-thang-259193.html
- Học viện Ngân hàng, NHNN liên tục phát hành tín phiếu: Chính sách tiền tệ có đảo chiều? (2023): https://hvnh.edu.vn/nckh/vi/baochi/nhadautuvn-nhnn-lien-tuc-phat-hanh-tin-phieu-chinh-sach-tien-te-co-dao-chieu-ths-nguyen-nhat-minh-amp-ts-phan-anh-426.html
- CafeF, Đã hút về 90.000 tỷ đồng, NHNN sẽ phát hành tín phiếu đến bao giờ? (18/3/2024): https://cafef.vn/da-hut-ve-90000-ty-dong-nhnn-se-phat-hanh-tin-phieu-den-bao-gio-188240318215952724.chn
- Báo Công Thương, Họp báo kết quả hoạt động ngân hàng quý I/2024: https://congthuong.vn/du-tru-ngoai-hoi-dam-bao-ngan-hang-nha-nuoc-san-sang-can-thiep-neu-ty-gia-dien-bien-bat-loi-315566.html
- VnExpress, Ngân hàng Nhà nước nói "sẽ can thiệp nếu tỷ giá quá nóng": https://vnexpress.net/ngan-hang-nha-nuoc-noi-se-can-thiep-neu-ty-gia-qua-nong-4730206.html
- VnEconomy, Ngân hàng Nhà nước bán USD giao ngay giá 25.450 VND/USD (19/4/2024): https://vneconomy.vn/ngan-hang-nha-nuoc-ban-usd-giao-ngay-gia-25-450-vnd-usd.htm
Đọc tiếp: Lãi suất điều hành là gì?