Kiều hối là gì? Vai trò với cán cân thanh toán
Kiều hối (remittances) là tiền và hiện vật mà người sống, làm việc ở nước ngoài gửi về cho các hộ gia đình trong nước, cùng với phần thu nhập mà người lao động ngắn hạn ở nước ngoài mang về. Trong cán cân thanh toán, phần lớn kiều hối được ghi ở mục thu nhập thứ cấp của tài khoản vãng lai và là nguồn ngoại tệ không tạo ra nợ. Năm 2025, thu nhập thứ cấp ròng của Việt Nam đạt 15,9 tỷ USD theo World Bank, lớn hơn khoản thu nhập sơ cấp ròng mà Việt Nam phải trả ra nước ngoài trong cùng năm.
1. Kiều hối là gì?
Kiều hối là khoản thu nhập mà hộ gia đình trong nước nhận được từ nước ngoài, phát sinh chủ yếu do có người di cư hoặc đi làm việc ở nước ngoài. Sổ tay Cán cân thanh toán ấn bản thứ sáu của IMF (BPM6, đoạn A5.1) định nghĩa kiều hối là "thu nhập của hộ gia đình từ các nền kinh tế nước ngoài, phát sinh chủ yếu từ việc người dân di chuyển tạm thời hoặc lâu dài sang các nền kinh tế đó" (nguyên văn: household income from foreign economies arising mainly from the temporary or permanent movement of people to those economies).
Theo cách hiểu này, kiều hối gồm cả tiền chuyển qua ngân hàng, công ty chuyển tiền và tiền, hàng hóa được mang tay qua biên giới. Người gửi không nhất thiết là người Việt định cư lâu năm. Tiền của người lao động Việt Nam đang làm việc ở Nhật Bản, Hàn Quốc gửi về cho gia đình cũng là kiều hối.
Định nghĩa thống kê không dựa vào quốc tịch hay quan hệ họ hàng. BPM6 (đoạn 12.21) xếp vào "chuyển giao cá nhân" mọi khoản chuyển giao vãng lai giữa hộ gia đình cư trú và hộ gia đình không cư trú, bất kể người gửi có thu nhập từ đâu và hai bên có quan hệ gì.
Ở Việt Nam, số liệu kiều hối được nhắc nhiều nhất là số do Ngân hàng Nhà nước (NHNN) và các chi nhánh khu vực tổng hợp từ tổ chức tín dụng và tổ chức kinh tế làm dịch vụ chi trả. Năm 2025, kiều hối chuyển về qua các đơn vị trên địa bàn TP.HCM đạt hơn 10,34 tỷ USD, tăng 8,3% so với mức 9,55 tỷ USD năm 2024, theo NHNN chi nhánh Khu vực 2. Khoảng 71,8% đi qua tổ chức kinh tế (công ty chuyển tiền), 28,2% qua tổ chức tín dụng. Với cả nước, báo chí đưa tin kiều hối năm 2025 vào khoảng 16–18 tỷ USD. Báo Pháp luật Việt Nam (8/2/2026) nêu con số "gần 18 tỷ USD" trong bài tường thuật cuộc gặp kiều bào tiêu biểu do Ủy ban Trung ương MTTQ Việt Nam tổ chức, còn trang tin của VCCI (20/2/2026) nêu quy mô "khoảng 16 tỷ USD". Hai bài không ghi cơ quan thống kê nguồn, và đến thời điểm cập nhật bài, chưa tìm thấy số kiều hối cả nước năm 2025 do NHNN công bố.
2. Cách tính kiều hối theo chuẩn thống kê quốc tế
Theo BPM6, kiều hối không phải một dòng có sẵn trong cán cân thanh toán mà được cộng từ nhiều dòng khác nhau. Chỉ tiêu hay dùng nhất là kiều hối cá nhân (personal remittances), tính từ phía nước nhận theo đoạn 12.27:
Trong đó:
- : kiều hối cá nhân nhận được;
- : chuyển giao cá nhân (personal transfers), tức tiền và hiện vật hộ gia đình ở nước ngoài gửi cho hộ gia đình trong nước;
- : thu nhập của người lao động (compensation of employees) mà người cư trú trong nước kiếm được khi làm việc ngắn hạn ở nước ngoài hoặc cho chủ thuê không cư trú;
- : thuế và đóng góp an sinh mà người lao động đó nộp ở nước làm việc;
- : chi phí đi lại, sinh hoạt liên quan đến công việc ở nước ngoài;
- : chuyển giao vốn giữa các hộ gia đình, như khoản thừa kế hoặc quà tặng lớn (BPM6, đoạn 13.31).
Ví dụ một nền kinh tế giả định trong một năm, đơn vị triệu USD:
| Giao dịch | Thuộc khoản | Giá trị |
|---|---|---|
| Lao động đi làm việc nhiều năm ở nước ngoài gửi tiền về cho gia đình | 800 | |
| Kỹ sư đi làm dự án 6 tháng ở nước ngoài: tổng lương | 150 | |
| Thuế thu nhập nộp ở nước làm việc | 20 | |
| Chi phí đi lại, ăn ở khi làm việc | 30 | |
| Thừa kế từ người thân ở nước ngoài | 50 | |
| Kiều bào chuyển tiền vào tài khoản tiết kiệm đứng tên riêng của chính mình | Không tính | 200 |
Kiều hối cá nhân bằng triệu USD. Khoản 200 triệu USD gửi vào tài khoản của chính kiều bào không được cộng vì đó là khoản đầu tư tài chính của người không cư trú, không phải tiền chuyển cho hộ gia đình khác (BPM6, đoạn 12.24 và A5.17).
Lưu ý: Ranh giới giữa và phụ thuộc thời gian ở nước ngoài, không phụ thuộc quốc tịch. Người ở hoặc dự định ở một nước từ một năm trở lên được coi là người cư trú của nước đó, trừ một số nhóm như sinh viên và người đi chữa bệnh (BPM6, đoạn 4.117–4.121). Vì vậy, tiền của người lao động Việt Nam theo hợp đồng nhiều năm ở nước ngoài gửi về được ghi là chuyển giao cá nhân, không phải tiền lương.
3. Kiều hối được ghi ở đâu trong cán cân thanh toán?
Kiều hối nằm rải ở ba tài khoản của cán cân thanh toán, trong đó phần lớn nằm ở thu nhập thứ cấp. Bảng dưới đây đối chiếu từng khoản trong ví dụ với vị trí ghi chép theo BPM6 (Bảng A5.1):
| Khoản | Tài khoản trong cán cân thanh toán | Có thuộc kiều hối cá nhân không |
|---|---|---|
| Chuyển giao cá nhân | Vãng lai, thu nhập thứ cấp | Có |
| Thu nhập của lao động ngắn hạn | Vãng lai, thu nhập sơ cấp | Có, sau khi trừ thuế và chi phí |
| Thừa kế, quà tặng lớn giữa hộ gia đình | Tài khoản vốn | Có |
| Kiều bào gửi tiết kiệm, mua nhà, góp vốn vào doanh nghiệp | Tài khoản tài chính | Không |
| Viện trợ không hoàn lại của chính phủ, tổ chức nước ngoài | Vãng lai, thu nhập thứ cấp (viện trợ cho đầu tư thuộc tài khoản vốn) | Không |
Bảng này giải thích vì sao không có dòng nào trong bảng cán cân thanh toán mang tên "kiều hối". BPM6 (đoạn A5.3) ghi rõ "không có một mục dữ liệu riêng lẻ nào trong khuôn khổ cán cân thanh toán phản ánh đầy đủ các giao dịch kiều hối" (nguyên văn: No single data item in the balance of payments framework comprehensively captures transactions in remittances).
Trong bảng cán cân thanh toán do NHNN công bố, dòng gần nhất với kiều hối là "thu nhập thứ cấp" (chuyển giao vãng lai). Theo tài liệu mô tả phương pháp biên soạn của NHNN, chuyển giao tư nhân được thu thập từ ngân hàng thương mại và cơ quan quản lý lao động đi làm việc ở nước ngoài, cộng với phần ước tính qua hải quan, bưu điện và các tổ chức kinh tế chi trả kiều hối. Dòng này còn gồm chuyển giao của khu vực nhà nước, và mọi khoản viện trợ không hoàn lại đều được ghi vào đây vì chưa tách được phần dùng cho đầu tư. Các tài khoản của cán cân thanh toán và cách ghi bút toán kép được giải thích trong bài Cán cân thanh toán là gì?
4. Vai trò của kiều hối với cán cân thanh toán Việt Nam
Kiều hối có ba vai trò chính với cán cân thanh toán Việt Nam: bù một phần thu nhập phải trả ra nước ngoài, cung cấp ngoại tệ không tạo nợ, và bổ sung nguồn cung ngoại tệ trên thị trường trong nước.
4.1. Bù một phần khoản chi trả thu nhập đầu tư cho nước ngoài
Việt Nam có thâm hụt thu nhập sơ cấp lớn, tức thu nhập đầu tư trả cho nhà đầu tư và chủ nợ nước ngoài (lợi nhuận của doanh nghiệp FDI, lãi vay) lớn hơn khoản tương tự Việt Nam nhận về. Năm 2025, thu nhập sơ cấp ròng âm 14,4 tỷ USD, còn thu nhập thứ cấp ròng dương 15,9 tỷ USD, theo World Bank. Thu nhập thứ cấp ròng bằng khoảng 110% phần thâm hụt thu nhập sơ cấp, nên sau khi cộng hai dòng, cán cân vãng lai còn cao hơn mức thặng dư hàng hóa và dịch vụ. Năm 2025 là năm đầu tiên kể từ 2014 thu nhập thứ cấp ròng lớn hơn thâm hụt thu nhập sơ cấp. Trong giai đoạn 2015–2024, nó chỉ bù được từ khoảng 29% (năm 2022) đến 83% (năm 2024) phần thâm hụt này.

Cùng năm, thu nhập thứ cấp ròng bằng khoảng 48% thặng dư vãng lai 33,1 tỷ USD và bằng khoảng 75% vốn FDI ròng chảy vào (21,3 tỷ USD). Trong quý II/2026, theo NHNN, thu nhập thứ cấp ròng đạt 3,62 tỷ USD, bù được khoảng 64% thâm hụt thu nhập sơ cấp 5,66 tỷ USD của quý.
4.2. Nguồn ngoại tệ không tạo nghĩa vụ trả lại
Chuyển giao cá nhân là khoản cho không: hộ gia đình nhận tiền mà không phát sinh nợ hay quyền sở hữu cho người nước ngoài. Đây là khác biệt cơ bản so với hai nguồn ngoại tệ lớn khác. Vốn vay phải trả gốc và lãi; vốn FDI tạo ra lợi nhuận sẽ được chuyển về nước sau này và nằm ở thu nhập sơ cấp, như số âm 14,4 tỷ USD ở trên.
BPM6 (đoạn A5.2) nhận xét rằng với nhiều nền kinh tế, kiều hối là "nguồn vốn lớn và ổn định", có khi vượt viện trợ chính thức hoặc vốn FDI. Với Việt Nam, xét theo năm, thu nhập thứ cấp ròng dương liên tục từ 2005 đến 2025, nhưng không phải lúc nào cũng tăng.

Quy mô tuyệt đối tăng từ 3,4 tỷ USD năm 2005 lên 15,9 tỷ USD năm 2025, nhưng so với GDP lại giảm từ 8,3% năm 2007 xuống 3,1% năm 2025 vì nền kinh tế lớn lên nhanh hơn. Năm 2022, số ròng giảm còn 5,6 tỷ USD rồi tăng lại 13,1 tỷ USD năm 2023. Số gộp cho thấy mức giảm chủ yếu do tiền chuyển ra: tổng thu thu nhập thứ cấp giảm từ 13,6 tỷ USD năm 2021 xuống 12,3 tỷ USD năm 2022, còn khoản chi ra tăng từ 3,2 tỷ USD lên 6,7 tỷ USD (World Bank, BX.TRF.CURR.CD).
4.3. Bổ sung cung ngoại tệ và tác động đến tỷ giá, dự trữ
Khi hộ gia đình nhận ngoại tệ và bán cho ngân hàng để lấy tiền đồng, nguồn cung ngoại tệ trên thị trường tăng, góp phần giảm áp lực lên tỷ giá hối đoái. Nếu hộ gia đình giữ lại ngoại tệ dưới dạng tiền mặt hoặc tiền gửi ngoại tệ, tác động này nhỏ hơn.
Kiều hối không tự động làm tăng dự trữ ngoại hối. Dự trữ tăng khi cán cân tổng thể thặng dư và Ngân hàng Nhà nước mua ròng ngoại tệ từ hệ thống ngân hàng. Một năm thu nhập thứ cấp ròng lớn vẫn có thể đi cùng dự trữ giảm nếu vốn chảy ra hoặc mục lỗi và sai sót âm lớn hơn. Năm 2024, thu nhập thứ cấp ròng đạt 13,0 tỷ USD nhưng tài sản dự trữ trong cán cân thanh toán giảm khoảng 9,1 tỷ USD (World Bank, BN.RES.INCL.CD).
Ghi nhớ: Kiều hối cải thiện cán cân vãng lai một cách trực tiếp, nhưng chỉ ảnh hưởng đến tỷ giá và dự trữ thông qua cung cầu ngoại tệ và quyết định mua bán của ngân hàng trung ương.
5. Vì sao số kiều hối trên báo khác số trong cán cân thanh toán?
Con số "kiều hối" trên báo chí và dòng thu nhập thứ cấp trong cán cân thanh toán đo hai thứ khác nhau, nên không thể so trực tiếp hay cộng vào nhau. Năm 2025, báo chí đưa tin kiều hối cả nước khoảng 16–18 tỷ USD, trong khi NHNN chưa công bố số cả nước. Trong cán cân thanh toán cùng năm, tổng thu thu nhập thứ cấp là 19,8 tỷ USD, trừ 3,9 tỷ USD chuyển ra còn 15,9 tỷ USD ròng (World Bank, BX.TRF.CURR.CD và BN.TRF.CURR.CD). Số nên đặt cạnh con số báo chí là tổng thu 19,8 tỷ USD, vì cả hai đều là số gộp tiền vào.
Các khác biệt về định nghĩa có thể giải thích một phần chênh lệch:
- Số tổng hợp qua ngân hàng và công ty chuyển tiền là số gộp (tiền vào), còn thu nhập thứ cấp ròng đã trừ khoản người cư trú tại Việt Nam chuyển ra nước ngoài (năm 2025 khoảng 3,9 tỷ USD).
- Số tổng hợp có thể gồm cả tiền kiều bào chuyển về để gửi tiết kiệm, mua bất động sản hoặc góp vốn. Theo BPM6, các khoản này thuộc tài khoản tài chính.
- Thu nhập thứ cấp gồm cả chuyển giao của khu vực nhà nước như viện trợ, là khoản không thuộc kiều hối. Theo mô tả phương pháp của NHNN, cả phần viện trợ dùng cho đầu tư (theo BPM6 thuộc tài khoản vốn) cũng đang được ghi vào dòng này.
- Một phần thu nhập của lao động ngắn hạn nằm ở thu nhập sơ cấp, không nằm ở thu nhập thứ cấp.
Số liệu công bố hiện không cho phép tách riêng từng yếu tố, nên không thể đối chiếu chính xác hai con số. Người đọc chỉ nên so sánh số cùng loại qua các năm: số NHNN công bố với số NHNN công bố, số cán cân thanh toán với số cán cân thanh toán.
6. Lưu ý khi đọc số liệu kiều hối
6.1. Kiều hối không phải đầu tư của kiều bào
Nhiều bài viết gộp việc kiều bào mua nhà, góp vốn kinh doanh hay mua cổ phiếu vào "kiều hối". Về kinh tế, đó là dòng vốn đầu tư: người gửi vẫn sở hữu tài sản và có thể rút vốn ra, khác với khoản cho không gửi gia đình. Cách gộp này làm số kiều hối trông lớn hơn và dễ dẫn đến kết luận sai về độ ổn định của dòng tiền.
6.2. Kiều hối không được tính vào GDP
Kiều hối dạng chuyển giao cá nhân không phải thu nhập từ sản xuất trong nước nên không được tính vào GDP, cũng không nằm trong GNI. Khoản này được cộng vào thu nhập quốc gia khả dụng (GNDI). Phần thu nhập của lao động ngắn hạn ở nước ngoài thì nằm trong GNI. Sự khác nhau giữa các chỉ tiêu này được phân tích trong bài GNI là gì?
6.3. Kênh không chính thức khó thống kê đầy đủ
Tiền mặt mang tay, vàng hoặc hàng hóa gửi qua người quen là kiều hối theo định nghĩa, nhưng không đi qua ngân hàng hay công ty chuyển tiền. NHNN chỉ ước tính được một phần qua số liệu khai báo hải quan, nên quy mô thực của kiều hối có thể khác số đã ghi nhận.
6.4. Dữ liệu quốc tế về kiều hối Việt Nam không liên tục
Bộ dữ liệu World Development Indicators của World Bank chỉ có chỉ tiêu kiều hối cá nhân nhận được của Việt Nam (BX.TRF.PWKR.CD.DT) đến năm 2004, ở mức 2,31 tỷ USD. Các con số về sau thường là số ước tính hoặc số tổng hợp trong nước, không phải một chuỗi cán cân thanh toán thống nhất. Khi cần chuỗi dài và thống nhất, thu nhập thứ cấp ròng trong cán cân thanh toán là lựa chọn gần nhất, kèm các giới hạn đã nêu ở mục 5.
7. Câu hỏi thường gặp
Kiều hối có phải là FDI không?
Không. Đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) là khoản đầu tư tạo quyền kiểm soát hoặc ảnh hưởng đáng kể đối với doanh nghiệp, ghi ở tài khoản tài chính, và tạo ra lợi nhuận phải chuyển về sau này. Kiều hối là khoản chuyển giao không đòi lại. Kiều bào góp vốn thành lập doanh nghiệp tại Việt Nam có thể được ghi là FDI nếu thỏa điều kiện về quyền kiểm soát. Xem thêm: FDI là gì?
Kiều hối có làm tăng dự trữ ngoại hối không?
Không trực tiếp. Dự trữ tăng từ giao dịch chủ yếu khi NHNN mua ròng ngoại tệ, thường xảy ra khi tổng các nguồn ngoại tệ vào lớn hơn các nguồn ra. Kiều hối là một trong các nguồn vào đó.
Vì sao kiều hối về TP.HCM chiếm phần lớn cả nước?
Số liệu TP.HCM là tiền chi trả qua các tổ chức tín dụng và tổ chức kinh tế trên địa bàn, theo NHNN chi nhánh Khu vực 2. Năm 2025, 10,34 tỷ USD qua TP.HCM bằng hơn một nửa con số khoảng 16–18 tỷ USD mà báo chí đưa tin cho cả nước. Tỷ lệ này cho biết nơi tiền được chi trả, không nhất thiết là nơi người nhận sinh sống.
Kết luận
Kiều hối là thu nhập hộ gia đình nhận từ người thân ở nước ngoài, phần lớn được ghi ở thu nhập thứ cấp của tài khoản vãng lai. Với Việt Nam, khoản này bù một phần lớn thu nhập đầu tư phải trả ra nước ngoài, năm 2025 còn vượt phần chi trả đó, và là nguồn ngoại tệ không tạo nợ. Khi đọc con số kiều hối, cần phân biệt số gộp do ngân hàng tổng hợp với số ròng trong cán cân thanh toán, và tách khoản đầu tư của kiều bào ra khỏi kiều hối.
Nguồn tham khảo
- IMF, Balance of Payments and International Investment Position Manual, Sixth Edition (BPM6), đoạn 4.117, 12.21–12.27, 13.31, Phụ lục 5 (A5.1–A5.18, Bảng A5.1): https://www.imf.org/external/pubs/ft/bop/2007/pdf/bpm6.pdf
- World Bank Data Help Desk, How do you define remittances?: https://datahelpdesk.worldbank.org/knowledgebase/articles/114950-how-do-you-define-remittances
- World Bank, Secondary income, net (BN.TRF.CURR.CD), Việt Nam: https://api.worldbank.org/v2/country/VNM/indicator/BN.TRF.CURR.CD?format=json&per_page=60
- World Bank, Secondary income receipts (BX.TRF.CURR.CD), Việt Nam: https://api.worldbank.org/v2/country/VNM/indicator/BX.TRF.CURR.CD?format=json&per_page=60
- World Bank, Reserves and related items (BN.RES.INCL.CD), Việt Nam: https://api.worldbank.org/v2/country/VNM/indicator/BN.RES.INCL.CD?format=json&per_page=60
- World Bank, Personal remittances, received (BX.TRF.PWKR.CD.DT), Việt Nam: https://api.worldbank.org/v2/country/VNM/indicator/BX.TRF.PWKR.CD.DT?format=json&per_page=70
- Ngân hàng Nhà nước Việt Nam, Cán cân thanh toán quốc tế (quý II/2026): https://sbv.gov.vn/vi/can-can-thanh-toan-quoc-te
- Ngân hàng Nhà nước Việt Nam, Khu vực đối ngoại: Cán cân thanh toán (mô tả phương pháp biên soạn): https://sbv.gov.vn/documents/d/sbv_portal/580118
- Báo Sài Gòn Giải Phóng, Kiều hối về TPHCM năm 2025 đạt hơn 10,3 tỷ USD (22/1/2026): https://www.sggp.org.vn/kieu-hoi-ve-tphcm-nam-2025-dat-hon-103-ty-usd-post834785.html
- Báo Pháp Luật Việt Nam, Kiều hối năm 2025 đạt mức kỷ lục gần 18 tỷ USD (8/2/2026; tường thuật cuộc gặp kiều bào tiêu biểu do Ủy ban Trung ương MTTQ Việt Nam tổ chức, bài không ghi cơ quan thống kê nguồn): https://baophapluat.vn/kieu-hoi-nam-2025-dat-muc-ky-luc-gan-18-ty-usd.html
- VCCI, Kiều hối: nguồn lực quan trọng giúp ổn định vĩ mô, tạo dư địa cho tăng trưởng dài hạn (20/2/2026, nguồn Vietnam+): https://www.vcci.com.vn/tin-tuc/kieu-hoi-nguon-luc-quan-trong-giup-on-dinh-vi-mo-tao-du-dia-cho-tang-truong-dai-han
Đọc tiếp: Cán cân thanh toán là gì? Các cấu phần và cách đọc