Tỷ giá trung tâm là gì? Biên độ tỷ giá hoạt động thế nào?

1. Tỷ giá trung tâm là gì?

Tỷ giá trung tâm (central exchange rate) là tỷ giá VND/USD mà NHNN công bố hằng ngày trên trang sbv.gov.vn, theo Quyết định 2730/QĐ-NHNN ngày 31/12/2015, áp dụng từ ngày 4/1/2016. Đây là mức tham chiếu cho điều hành, không phải giá mà người dân hay doanh nghiệp mua bán đô la.

Tỷ giá trung tâm chỉ được công bố cho cặp VND/USD. Với các ngoại tệ khác, NHNN công bố tỷ giá tính chéo vào thứ Năm hằng tuần, dùng để xác định trị giá tính thuế (Điều 3 của quyết định). Ví dụ, trang tỷ giá của NHNN ghi mức 25.627 đồng/USD theo Thông báo 443/TB-NHNN ngày 23/10/2026, kèm bảng tỷ giá tính chéo của 27 ngoại tệ cho tuần 22–28/10/2026.

Khái niệm tỷ giá nói chung, cách yết giá và các cơ chế tỷ giá cố định, thả nổi được giải thích trong bài Tỷ giá hối đoái là gì? Bài này đi sâu vào mốc tỷ giá NHNN dùng để điều hành.

2. NHNN xác định tỷ giá trung tâm như thế nào?

NHNN xác định tỷ giá trung tâm dựa trên ba nhóm yếu tố được nêu tại Điều 2 Quyết định 2730/QĐ-NHNN:

• Tỷ giá bình quân gia quyền trên thị trường ngoại tệ liên ngân hàng, tức mức giá các ngân hàng thực sự mua bán USD với nhau.
• Diễn biến tỷ giá trên thị trường quốc tế của một số đồng tiền của các nước có quan hệ thương mại, vay, trả nợ, đầu tư lớn với Việt Nam.
• Các cân đối kinh tế vĩ mô, tiền tệ và mục tiêu chính sách tiền tệ.

Lưu ý: Quyết định không công bố công thức, danh sách đồng tiền hay tỷ trọng của từng yếu tố. Vì vậy, người ngoài không tự tính lại được tỷ giá trung tâm. Một số bài trên mạng ghi "rổ 8 đồng tiền" như một quy định, nhưng con số này không có trong văn bản.

Yếu tố thứ ba cho thấy tỷ giá trung tâm không chỉ phản ánh thị trường. Khi đồng đô la mạnh lên trên thế giới, chẳng hạn vì Cục Dự trữ Liên bang Mỹ tăng lãi suất (xem Fed là gì?), NHNN có thể nâng tỷ giá trung tâm từng bước nhỏ thay vì để VND mất giá một lần. Cách tỷ giá phối hợp với các công cụ khác được trình bày trong bài Chính sách tiền tệ là gì?

Trên thực tế, mức điều chỉnh hằng ngày thường nhỏ. Trong 16 phiên từ 2/10 đến 23/10/2026, tỷ giá trung tâm dao động từ 25.621 đến 25.646 đồng/USD, mỗi phiên tăng hoặc giảm không quá 13 đồng.

3. Biên độ tỷ giá là gì? Cách tính tỷ giá trần và sàn

Biên độ tỷ giá là mức chênh lệch tối đa, tính theo phần trăm, mà giá mua bán USD giao ngay của ngân hàng được phép cách tỷ giá trung tâm. Theo Quyết định 1747/QĐ-NHNN có hiệu lực từ 17/10/2022, tỷ giá giao ngay USD/VND của tổ chức tín dụng "không được vượt quá biên độ ±5%" so với tỷ giá trung tâm do NHNN công bố. Với các ngoại tệ khác, ngân hàng tự xác định tỷ giá; chênh lệch giữa giá mua và giá bán cũng do ngân hàng tự quyết.

Gọi $S_0$ là tỷ giá trung tâm và $b$ là biên độ:

Ví dụ: Tỷ giá trung tâm NHNN công bố ngày 23/10/2026 là 25.627 đồng/USD, biên độ $b$ = 5%.

Một số báo đăng mức sàn là 24.345 vì làm tròn xuống. Chênh lệch 1 đồng không ảnh hưởng đến thực tế, vì ngày hôm đó giá ngân hàng niêm yết nằm khá xa sàn và trần.

Cùng sáng hôm đó, Vietcombank bán USD giá 26.040 đồng, cao hơn tỷ giá trung tâm 1,6% và thấp hơn trần 868 đồng. NHNN công bố tỷ giá tham khảo mua 24.396 đồng, bán 26.858 đồng, tức cách sàn và trần đúng 50 đồng.

4. Tỷ giá trung tâm, tỷ giá ngân hàng và tỷ giá tự do khác nhau thế nào?

Ba loại tỷ giá khác nhau ở người đặt giá và ràng buộc pháp lý. Tỷ giá trung tâm là mốc do NHNN công bố; tỷ giá ngân hàng là giá ngân hàng thực sự mua bán với khách, phải nằm trong biên độ; tỷ giá tự do là giá mua bán ngoài hệ thống được cấp phép.

Mua bán ngoại tệ giữa cá nhân với nhau hoặc tại nơi không được phép thu đổi bị xử phạt theo Điều 27 Nghị định 340/2025/NĐ-CP (hiệu lực từ 9/2/2026): cảnh cáo nếu giao dịch dưới 1.000 USD, phạt tiền từ 10 triệu đồng nếu từ 1.000 USD trở lên, và bị tịch thu số ngoại tệ. Khi tỷ giá tự do cách xa giá ngân hàng, đó thường là dấu hiệu cầu ngoại tệ đang vượt quá nguồn cung trong hệ thống chính thức. Một nguồn cung cầu ngoại tệ lớn là xuất nhập khẩu, được giải thích trong bài Cán cân thương mại là gì?

5. Lịch sử thay đổi biên độ tỷ giá

Biên độ tỷ giá USD/VND đã được nới và thu hẹp nhiều lần, từ ±0,75% năm 2007 đến ±5% hiện nay. Trước năm 2016, biên độ được tính quanh tỷ giá bình quân liên ngân hàng; từ 4/1/2016, mốc tính là tỷ giá trung tâm.

Các lần nới biên độ thường đi cùng thời điểm tỷ giá chịu áp lực, như năm 2008, tháng 8/2015 hay năm 2022. Ngày 11/2/2011, NHNN vừa thu hẹp biên độ từ ±3% xuống ±1%, vừa nâng tỷ giá bình quân liên ngân hàng từ 18.932 lên 20.693 đồng/USD, tức tăng 9,3% trong một ngày.

Ghi nhớ: Biên độ hẹp không có nghĩa tỷ giá đứng yên: mốc tỷ giá có thể được điều chỉnh mạnh.

6. Vì sao NHNN duy trì biên độ tỷ giá?

NHNN duy trì biên độ để tỷ giá biến động theo cung cầu nhưng không vượt quá một giới hạn mỗi ngày. Pháp lệnh Ngoại hối và Luật NHNN đều quy định tỷ giá của đồng Việt Nam hình thành trên cơ sở cung cầu "có sự điều tiết của Nhà nước". Tỷ giá trung tâm và biên độ là cách thực hiện sự điều tiết đó.

Độ rộng của biên độ là một lựa chọn đánh đổi:

• Biên độ hẹp giữ tỷ giá ổn định hơn, giúp doanh nghiệp xuất nhập khẩu và người vay ngoại tệ dễ dự tính. Nhưng khi cầu USD tăng mạnh, giá ngân hàng nhanh chạm trần; lúc đó người cần USD có thể không mua được ở ngân hàng và chuyển sang thị trường tự do.
• Biên độ rộng cho phép giá ngân hàng phản ánh cung cầu sát hơn và hấp thụ cú sốc từ bên ngoài, đổi lại tỷ giá có thể dao động nhiều hơn.

Khi nới biên độ lên ±5% năm 2022, NHNN nêu lý do là Fed và nhiều ngân hàng trung ương lớn đẩy mạnh thắt chặt chính sách tiền tệ, tăng nhanh lãi suất, gây biến động lớn trên thị trường quốc tế và trong nước. Cùng thông cáo, NHNN cho biết sẵn sàng bán ngoại tệ can thiệp để ổn định thị trường. Biên độ vì vậy không hoạt động một mình: NHNN còn dùng dự trữ ngoại hối và lãi suất (xem Lãi suất điều hành là gì?). Vai trò của NHNN trong quản lý ngoại hối được trình bày trong bài Ngân hàng Nhà nước làm gì?

7. Những hiểu nhầm thường gặp

7.1. "Tỷ giá trung tâm là giá mua bán USD"

Không ai mua bán USD theo đúng tỷ giá trung tâm. Đây chỉ là một mức duy nhất để tính trần và sàn. Người đổi tiền phải xem giá mua vào và giá bán ra của từng ngân hàng, và hai mức này thường không đối xứng quanh tỷ giá trung tâm.

7.2. "Biên độ ±5% nghĩa là tỷ giá có thể tăng 5% mỗi ngày"

Biên độ chỉ giới hạn khoảng cách giữa giá ngân hàng và tỷ giá trung tâm của cùng ngày. Mức thay đổi của tỷ giá qua thời gian phụ thuộc vào việc NHNN điều chỉnh tỷ giá trung tâm, mà trên thực tế thường chỉ vài đồng đến vài chục đồng mỗi phiên.

7.3. "Nới biên độ là phá giá đồng Việt Nam"

Nới biên độ chỉ mở rộng khoảng giá được phép, không tự làm tỷ giá tăng. Ngày 23/10/2026, biên độ cho phép ngân hàng bán USD cao hơn tỷ giá trung tâm tới 5%, nhưng Vietcombank chỉ bán cao hơn 1,6%. Phá giá là khi chính mốc tỷ giá được nâng lên, như ngày 11/2/2011.

Kết luận

Tỷ giá trung tâm là mốc VND/USD do NHNN công bố mỗi ngày, xác định từ tỷ giá liên ngân hàng, diễn biến các đồng tiền đối tác và mục tiêu chính sách. Biên độ ±5% theo Quyết định 1747/QĐ-NHNN giới hạn giá USD của ngân hàng trong khoảng trần, sàn quanh mốc đó. Để biết đồng Việt Nam đang chịu áp lực đến đâu, cần xem cả xu hướng của tỷ giá trung tâm lẫn khoảng cách giữa giá ngân hàng và mức trần.

Nguồn tham khảo

• Ngân hàng Nhà nước Việt Nam, trang tỷ giá (tỷ giá trung tâm, tham khảo, tính chéo): https://sbv.gov.vn/vi/tỷ-giá
• Quyết định 2730/QĐ-NHNN ngày 31/12/2015 về công bố tỷ giá trung tâm: https://hethongphapluat.com/decision-no-2730-qd-nhnn-dated-december-31-2015.html
• Quyết định 1747/QĐ-NHNN ngày 17/10/2022 về tỷ giá giao ngay: https://caselaw.vn/van-ban-phap-luat/585080-quyet-dinh-so-1747-qd-nhnn-ngay-17-10-2022-quy-dinh-ve-ty-gia-giao-ngay-giua-dong-viet-nam-voi-ngoai-te-cua-to-chuc-tin-dung-duoc-phep
• NHNN, Thông cáo báo chí về điều chỉnh biên độ tỷ giá lên ±5% (17/10/2022): https://sbv.gov.vn/documents/d/sbv_portal/522040
• Thị trường Tài chính Tiền tệ, "Ngày 23/10: Tỷ giá trung tâm giảm 5 đồng": https://thitruongtaichinhtiente.vn/ngay-23-10-ty-gia-trung-tam-giam-5-dong-86512.html
• Các quyết định 3039/2007, 504/2008, 1436/2008, 2635/2008, 622/2009, 2666/2009, 230/2011: caselaw.vn, luatvietnam.vn (đường dẫn trong data.csv)
• Quyết định 1636/QĐ-NHNN ngày 18/8/2015: https://hethongphapluat.com/decision-no-1636-qd-nhnn-dated-august-18-2015.html
• VnEconomy, "Tăng tỷ giá USD/VND, rút biên độ" (2011): https://vneconomy.vn/tang-ty-gia-usdvnd-rut-bien-do.htm
• Nghị định 340/2025/NĐ-CP ngày 25/12/2025 về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực tiền tệ và ngân hàng (Điều 27), Cổng Thông tin điện tử Chính phủ: https://vanban.chinhphu.vn/?docid=216349&pageid=27160

Đọc tiếp: Tỷ giá hối đoái là gì?