Nợ xấu là gì? Các nhóm nợ được phân loại thế nào?
Nợ xấu (NPL – Non-Performing Loan) là các khoản nợ được ngân hàng xếp vào nhóm 3, 4 và 5 trong năm nhóm nợ theo quy định của Ngân hàng Nhà nước Việt Nam. Với khoản vay thông thường, nợ trở thành nợ xấu khi quá hạn từ 91 ngày trở lên. Tỷ lệ nợ xấu là chỉ số chính dùng để đánh giá chất lượng cho vay của một ngân hàng và của cả hệ thống, còn với người vay, nhóm nợ quyết định khả năng được vay tiếp.
1. Nợ xấu là gì?
Theo Thông tư 31/2024/TT-NHNN, nợ xấu là nợ thuộc các nhóm 3, 4 và 5 đang hạch toán trong bảng cân đối kế toán của ngân hàng, còn gọi là nợ xấu nội bảng. Thông tư áp dụng cho ngân hàng thương mại, tổ chức tín dụng phi ngân hàng và chi nhánh ngân hàng nước ngoài, có hiệu lực từ 01/7/2024 (thay Thông tư 11/2021/TT-NHNN) và được sửa đổi một số điều bởi Thông tư 37/2025/TT-NHNN từ 15/12/2025. "Nợ" ở đây gồm cả cho thuê tài chính, chiết khấu, bao thanh toán, thẻ tín dụng, mua trái phiếu doanh nghiệp chưa niêm yết (Điều 1).
Theo định nghĩa World Bank dùng cho chỉ tiêu tỷ lệ nợ xấu (dựa trên bộ chỉ tiêu FSI của IMF), khoản vay không sinh lời là khoản "quá hạn từ 90 ngày trở lên, hoặc được đánh giá là khó thu hồi đủ nếu không phát mại tài sản bảo đảm" (nguyên văn: past due by 90 days or more or are otherwise considered unlikely to be repaid in full without the realization of collateral). Ranh giới của Việt Nam (từ ngày quá hạn thứ 91) vì vậy gần như trùng với chuẩn quốc tế.
Ngân hàng Nhà nước còn dùng khái niệm nợ xấu gộp, gồm nợ xấu nội bảng, nợ xấu đã bán cho Công ty Quản lý tài sản của các tổ chức tín dụng Việt Nam (VAMC) nhưng chưa xử lý xong, và nợ tiềm ẩn có thể trở thành nợ xấu.
2. Các nhóm nợ được phân loại thế nào?
Theo phương pháp định lượng tại Điều 10 Thông tư 31/2024/TT-NHNN, ngân hàng xếp mỗi khoản nợ vào một trong năm nhóm, chủ yếu dựa vào số ngày quá hạn và số lần cơ cấu lại thời hạn trả nợ. Phương pháp định tính (dựa trên xếp hạng tín dụng nội bộ) chỉ được dùng khi Ngân hàng Nhà nước chấp thuận bằng văn bản.
| Nhóm nợ | Quá hạn (nợ thông thường) | Một số trường hợp khác | Dự phòng cụ thể |
|---|---|---|---|
| Nhóm 1 – Nợ đủ tiêu chuẩn | Trong hạn, hoặc quá hạn dưới 10 ngày | Được đánh giá có khả năng thu hồi đủ gốc và lãi | 0% |
| Nhóm 2 – Nợ cần chú ý | Từ 10 đến 90 ngày | Nợ điều chỉnh kỳ hạn trả nợ lần đầu còn trong hạn | 5% |
| Nhóm 3 – Nợ dưới tiêu chuẩn | Từ 91 đến 180 ngày | Gia hạn nợ lần đầu còn trong hạn; nợ được miễn, giảm lãi do khách hàng không đủ khả năng trả lãi | 20% |
| Nhóm 4 – Nợ nghi ngờ | Từ 181 đến 360 ngày | Cơ cấu lại lần đầu quá hạn đến 90 ngày; cơ cấu lại lần thứ hai còn trong hạn | 50% |
| Nhóm 5 – Nợ có khả năng mất vốn | Trên 360 ngày | Cơ cấu lại lần đầu quá hạn từ 91 ngày; cơ cấu lại lần thứ hai bị quá hạn; cơ cấu lại từ lần thứ ba | 100% |

2.1. Một khách hàng chỉ có một nhóm nợ
Toàn bộ dư nợ của một khách hàng tại một ngân hàng phải nằm trong cùng một nhóm, là nhóm có mức độ rủi ro cao nhất (khoản 1 Điều 9). Ví dụ, một người có khoản vay mua nhà trả đúng hạn nhưng thẻ tín dụng quá hạn 95 ngày tại cùng ngân hàng: cả hai khoản đều bị xếp vào nhóm 3.
Quy tắc này còn áp dụng giữa các ngân hàng: Trung tâm Thông tin tín dụng Quốc gia (CIC) trả lại nhóm nợ cao nhất mà các tổ chức tín dụng đã xếp cho khách hàng, và ngân hàng tự xếp thấp hơn phải điều chỉnh theo trong 3 ngày (Điều 8).
2.2. Cơ cấu lại nợ làm nhóm nợ tăng, không giảm
Cơ cấu lại thời hạn trả nợ (gia hạn hoặc điều chỉnh kỳ hạn) không xóa rủi ro. Theo bảng trên, khoản nợ có thể thành nợ xấu kể cả khi chưa quá hạn: gia hạn nợ lần đầu là nhóm 3, cơ cấu lại lần thứ hai là nhóm 4, từ lần thứ ba là nhóm 5.
Ngoại lệ là các chính sách hỗ trợ có thời hạn đã áp dụng, cho phép cơ cấu lại mà giữ nguyên nhóm nợ, như Thông tư 02/2023/TT-NHNN (sửa đổi bởi Thông tư 06/2024/TT-NHNN) và Thông tư 53/2024/TT-NHNN (bão số 3). Phần nợ được giữ nhóm nhưng lẽ ra phải vào nhóm 3–5 được Ngân hàng Nhà nước tính vào nợ tiềm ẩn trong nợ xấu gộp.
2.3. Trả hết phần quá hạn chưa về ngay nhóm 1
Nợ chỉ được chuyển về nhóm thấp hơn khi khách hàng đã trả đủ phần quá hạn và trả đúng hạn tiếp tối thiểu 3 tháng (nợ trung, dài hạn) hoặc 1 tháng (nợ ngắn hạn), theo khoản 2 Điều 10.
Lưu ý: Nợ nhóm 2 chưa phải nợ xấu, dù nhiều người gọi chung mọi khoản quá hạn là "nợ xấu". Tuy vậy, ngân hàng phải trích dự phòng 5% và nhóm nợ này đã hiện trên thông tin tín dụng của khách hàng tại CIC.
3. Cách tính tỷ lệ nợ xấu
Tỷ lệ nợ xấu là nợ xấu chia cho tổng các khoản nợ từ nhóm 1 đến nhóm 5 (khoản 6 Điều 3 Thông tư 31/2024/TT-NHNN):
Cả tử số và mẫu số là dư nợ gốc, chưa trừ dự phòng hay tài sản bảo đảm. Trên báo cáo tài chính ngân hàng, số liệu lấy từ thuyết minh "Chất lượng nợ cho vay".
3.1. Ví dụ tính tỷ lệ nợ xấu của Ngân hàng B
Ngân hàng B (giả định) có tổng dư nợ cho vay khách hàng 200.000 tỷ đồng tại ngày 31/12, phân loại như sau:
| Nhóm nợ | Dư nợ (tỷ đồng) | Tỷ trọng |
|---|---|---|
| Nhóm 1 | 187.000 | 93,50% |
| Nhóm 2 | 8.000 | 4,00% |
| Nhóm 3 | 1.500 | 0,75% |
| Nhóm 4 | 1.000 | 0,50% |
| Nhóm 5 | 2.500 | 1,25% |
| Tổng | 200.000 | 100% |
Nợ xấu là tỷ đồng. Tỷ lệ nợ xấu bằng .
Tỷ lệ nợ nhóm 2 là . Đây là phần đã quá hạn nhưng chưa vào nợ xấu: nếu 2.000 tỷ đồng trong số này quá hạn qua ngày thứ 90, tỷ lệ nợ xấu kỳ sau lên .
4. Dự phòng rủi ro và tỷ lệ bao phủ nợ xấu
Dự phòng rủi ro là khoản ngân hàng ghi vào chi phí để bù trước tổn thất có thể xảy ra trên các khoản nợ. Theo Nghị định 86/2024/NĐ-CP (hiệu lực từ 11/7/2024), ngân hàng thương mại trích dự phòng cụ thể và dự phòng chung.
Dự phòng cụ thể tính riêng cho từng khoản nợ:
Trong đó là dư nợ gốc của khoản nợ, là giá trị khấu trừ của tài sản bảo đảm, là tỷ lệ dự phòng của nhóm nợ. Nếu thì . Giá trị khấu trừ bằng giá trị tài sản bảo đảm nhân tỷ lệ khấu trừ do ngân hàng tự xác định, không vượt mức tối đa theo từng loại tài sản, ví dụ 50% với bất động sản và 30% với tài sản bảo đảm khác (Điều 6). Dự phòng chung bằng 0,75% tổng dư nợ nhóm 1 đến nhóm 4, trừ một số khoản như tiền gửi và cho vay liên ngân hàng (Điều 7).
4.1. Ví dụ trích lập dự phòng của Ngân hàng B
Bảng dưới cộng gộp theo nhóm cho gọn; trên thực tế ngân hàng tính từng khoản nợ rồi cộng lại.
| Nhóm nợ | Dư nợ A (tỷ đồng) | Giá trị khấu trừ tài sản bảo đảm C | A − C | Tỷ lệ r | Dự phòng cụ thể |
|---|---|---|---|---|---|
| Nhóm 2 | 8.000 | 4.000 | 4.000 | 5% | 200 |
| Nhóm 3 | 1.500 | 700 | 800 | 20% | 160 |
| Nhóm 4 | 1.000 | 400 | 600 | 50% | 300 |
| Nhóm 5 | 2.500 | 1.000 | 1.500 | 100% | 1.500 |
| Cộng | 2.160 |
Dự phòng chung là tỷ đồng (dư nợ nhóm 1 đến 4). Tổng dự phòng là tỷ đồng.
Tỷ lệ bao phủ nợ xấu (LLR – Loan Loss Reserve ratio, còn gọi là coverage ratio) là tổng dự phòng chia nợ xấu: .
Ghi nhớ: Tỷ lệ bao phủ dưới 100% chưa có nghĩa ngân hàng trích thiếu. Phần không trích được kỳ vọng thu hồi bằng xử lý tài sản bảo đảm. Nếu Ngân hàng B không có tài sản bảo đảm nào, cùng số nợ đó phải trích 5.181,25 tỷ đồng và tỷ lệ bao phủ là 103,6%.
Dự phòng trích thêm trong kỳ nằm ở dòng "Chi phí dự phòng rủi ro tín dụng", nên nợ xấu tăng làm giảm trực tiếp lợi nhuận. Cách đọc báo cáo kết quả kinh doanh của ngân hàng, gồm dòng chi phí dự phòng, được trình bày trong bài NIM là gì?
5. Tỷ lệ nợ xấu của hệ thống ngân hàng Việt Nam
Theo số liệu Ngân hàng Nhà nước công bố, đến cuối tháng 6/2026 tỷ lệ nợ xấu nội bảng của hệ thống các tổ chức tín dụng là 3,31%, giảm từ 3,44% cuối năm 2025. Nếu loại trừ 5 ngân hàng được kiểm soát đặc biệt, tỷ lệ này là 1,51%. Tỷ lệ nợ xấu gộp là 3,77% toàn hệ thống và 1,7% khi loại trừ 5 ngân hàng này. Ngân hàng Nhà nước cũng lưu ý số dư nợ xấu vẫn tăng dù tỷ lệ giảm.
Khoảng cách giữa 3,31% và 1,51% cho thấy nợ xấu tập trung ở 5 ngân hàng này, nên cần xem một con số "toàn hệ thống" có tính chúng hay không. Vai trò giám sát và xử lý ngân hàng yếu kém được trình bày trong bài Ngân hàng Nhà nước làm gì?
Mục tiêu "dưới 3%" đến cuối năm 2025 trong Đề án cơ cấu lại hệ thống các tổ chức tín dụng gắn với xử lý nợ xấu (Quyết định 689/QĐ-TTg ngày 08/6/2022) đo theo nợ xấu gộp và không tính các ngân hàng thương mại yếu kém.

Theo chuỗi của World Bank, tỷ lệ này dao động 1,6–3,5% trong 2008–2022 rồi lên 5,4% năm 2023; chuỗi có thể khác số Ngân hàng Nhà nước công bố do khác phạm vi, nên chỉ dùng để xem xu hướng.
6. Tỷ lệ nợ xấu cao hay thấp nói lên điều gì?
Tỷ lệ nợ xấu thấp thường cho thấy chất lượng cho vay tốt. Khi tỷ lệ nợ xấu cao, có thể do ngân hàng cho vay khách hàng rủi ro cao, thẩm định yếu; hoặc do ngân hàng ghi nhận nợ xấu trung thực thay vì dùng cơ cấu lại để trì hoãn chuyển nhóm.
Khi tỷ lệ nợ xấu thấp, cần kiểm tra thêm ba điểm:
- Mẫu số tăng nhanh. Dư nợ mới chưa kịp quá hạn. Ở Ngân hàng B, nếu dư nợ tăng lên 250.000 tỷ đồng trong khi nợ xấu giữ 5.000 tỷ đồng, tỷ lệ giảm từ 2,5% xuống 2,0%.
- Nợ đã xử lý bằng dự phòng. Theo Điều 11 Nghị định 86/2024/NĐ-CP, ngân hàng được dùng dự phòng để xử lý nợ nhóm 5; khoản nợ chuyển sang theo dõi ngoại bảng, nên tỷ lệ nợ xấu giảm dù tiền chưa thu hồi được.
- Nợ tiềm ẩn. Nợ cơ cấu lại giữ nguyên nhóm và nợ bán cho VAMC chưa xử lý không nằm trong nợ xấu nội bảng.
Vì vậy, tỷ lệ nợ xấu nên đọc cùng tỷ lệ nợ nhóm 2, tỷ lệ bao phủ và chi phí dự phòng. Ảnh hưởng cuối cùng lên lợi nhuận trên vốn chủ sở hữu được trình bày trong bài ROE là gì?
Dự phòng chỉ bù tổn thất dự kiến; phần tổn thất ngoài dự kiến do vốn chủ sở hữu gánh, đây là lý do ngân hàng phải đáp ứng tỷ lệ an toàn vốn trong bài Basel III là gì?
7. Bị nợ xấu có vay được ngân hàng không?
Không có quy định cấm chung cho vay khách hàng từng có nợ xấu; mỗi ngân hàng tự quyết theo chính sách tín dụng. Trên thực tế, khoản nợ đang ở nhóm 3 đến nhóm 5 kéo mọi khoản vay mới tại cùng ngân hàng vào nhóm đó (mục 2.1), nên rất khó được duyệt cho tới khi khoản nợ được trả và chuyển về nhóm thấp hơn.
Kết luận
Nợ xấu là nợ nhóm 3 đến nhóm 5, với ranh giới chính là quá hạn trên 90 ngày; gia hạn nợ hoặc cơ cấu lại nhiều lần cũng đẩy khoản nợ vào nợ xấu. Tỷ lệ nợ xấu cần đọc cùng nợ nhóm 2, dự phòng, nợ đã xử lý và nợ tiềm ẩn. Ở cấp hệ thống, cần phân biệt nợ xấu nội bảng với nợ xấu gộp, và số liệu có hay không tính các ngân hàng được kiểm soát đặc biệt.
Bài viết mang tính giáo dục, không phải khuyến nghị đầu tư.
Nguồn tham khảo
- Thông tư 31/2024/TT-NHNN quy định về phân loại tài sản có trong hoạt động của ngân hàng thương mại, tổ chức tín dụng phi ngân hàng, chi nhánh ngân hàng nước ngoài (toàn văn trên VCCI): https://vcci.com.vn/legal-document/31-2024-tt-nhnn
- Ngân hàng Nhà nước, Thông tư 37/2025/TT-NHNN sửa đổi, bổ sung một số điều của Thông tư 31/2024/TT-NHNN: https://sbv.gov.vn/en/w/thong-tu-so-37/2025/tt-nhnn
- LuatVietnam, tóm tắt nội dung Thông tư 37/2025/TT-NHNN: https://luatvietnam.vn/tai-chinh/thong-tu-37-2025-tt-nhnn-sua-doi-thong-tu-31-2024-tt-nhnn-ve-phan-loai-tai-san-ngan-hang-418470-d1.html
- Nghị định 86/2024/NĐ-CP về mức trích, phương pháp trích lập dự phòng rủi ro và việc sử dụng dự phòng (toàn văn trên VCCI): https://vcci.com.vn/legal-document/86-2024-nd-cp
- VnEconomy, "Đến cuối tháng 6/2026, nợ xấu bất động sản tăng 10,5% so cuối năm ngoái" (13/08/2026), dẫn báo cáo NHNN: https://vneconomy.vn/den-cuoi-thang-62026-no-xau-bat-dong-san-tang-105-so-cuoi-nam-ngoai.htm
- Thị trường Tài chính Tiền tệ, "Phê duyệt Đề án Cơ cấu lại hệ thống các tổ chức tín dụng gắn với xử lý nợ xấu giai đoạn 2021–2025": https://thitruongtaichinhtiente.vn/phe-duyet-de-an-co-cau-lai-he-thong-cac-to-chuc-tin-dung-gan-voi-xu-ly-no-xau-giai-doan-2021-2025-40983.html
- World Bank, Bank nonperforming loans to total gross loans (FB.AST.NPER.ZS), Việt Nam: https://data.worldbank.org/indicator/FB.AST.NPER.ZS?locations=VN
- World Bank, định nghĩa chỉ tiêu FB.AST.NPER.ZS (metadata, gốc IMF FSI): https://api.worldbank.org/v2/sources/2/series/FB.AST.NPER.ZS/metadata
Đọc tiếp: NIM là gì? Ngân hàng kiếm tiền như thế nào?